تحلیلی نو از اتفاقی کهنه ( وقتی که ناخوداگاه، ترا از خواب بیدار میکند)

اینکه قند خون در شروع دیابت نوع دو خیلی بتدریج بالا میرود میتواند دو دلیل منطقی  داشته باشد: یا خرابی سیستم تنظیم خون مرحله به مرحله و تدریجی رخ میدهد،  و یا اینکه عامل مقاومت کننده ای در برابر افزایش قند خون وجود دارد که تا حد ممکن از بالارفتن اضافی قند خون جلوگیری میکند، تا اینکه در یک نقطه ای کم میاورد و دیابت آغاز میشود

 

.

تجربیات من از شرح حال بیمارانی که به دیابت مبتلا شده بودند گویای آن هست که ان بیماران در بازه زمانی چند ماه بخش زیادی از وزن شان را از دست داده بودند. در حقیقت این کاهش وزن تدریجی مقدم بر ظهور علایم معروف دیابت از قبیل تشنگی و پرادراری هست. و این  کاهش تدریجی وزن همیشه برایم یک راز بوده. چرا که اگر بدن منابع چربی اش را به جای قند میسوزاند،  پس چرا افزایش قند تدریجی صورت میپذیرفت؟ این یک پارادکس بود. چرا که از یک طرف بیماران کالری ورودی شان کم نشده و از طرفی وزن بدن کاهش یافته!  از همه عجیب تر اینکه قند خون فقط دو برابر شده! برای درک میزان عجیب بودن مساله تنها کافی است در نظر اورید که میزان قند خون ادمی 5 گرم در کل خونش ( 5 لیتر)  هست. یعنی هر فرد با نوشیدن یک نوشابه که 40 گرم قند دارد، قند خونش به بالای 500 باید برسد! اما این دیابتی ها در مرحله آغازین گاهی تا 4 ماه هم قند خونشان در حداکثر میزان خود به 300 هم نمیرسیده! سالها قبل در دانشگاه تورنتو یک سمینار در مورد چگونگی احساس بالارفتن قند خون ارائه دادم. در اخر سمینار داستان فیل در تاریکی را اوردم که در نبود روشنایی، ما قادر به تشخیص نهایی نخواهیم بود. ویلر، استاد ازمایشگاه از ارایه ام خیلی خوشش امده بود. گفت تاحالا کسی اینگونه به طرح مساله نپرداخته بود. امروز در حین خواندن مقاله ای در مورد تاثیر بافت چربی در تنظیم قند خون، بخواب غلتیدم. در خواب ویلر را دیدم که ازش میخواهم اخرین تست را روی ماده ام انجام دهد. وقتی بیدار شدم از خوابم دچار حیرت بودم. وقتی ادامه مقاله را میخواندم، به تحلیلی دست یافتم که کاملا برخاسته از داده های سمینارم در 15 سال قبل بود! ناخوداگاهم توانسته بود، به یک کولپسی در زمان دست بیابد که محیر العقول بود. و اینک تحلیل من بعد از سوپر پوزیشنی که ناخوداگاهم انجام داده بود:

من بیشتر روی دومی نظر دارم، و آن سیستم مقابله کننده با افزایش قند خون، بافت چربی  قهوه ای(چق)  هست. با اغاز بالا رفتن قند خون، چق شروع به برداشتن گلوکز اضافی و استفاده آن در چرخه حرارتی اش می باشد. بدین نحو قند به سمت بافت چق سرریز میشود و در انجا چرخه سوخت و ساز چربی را تسریع میکند که این چرخه با تولید گرما، قند مازاد را به گرما تبدیل کرده و از میزان خودش هم کسر میشود. در حقیقت کاهش وزن بدن بیمار تازه مبتلا شده به دیابت ، به دلیل کاهش چربی قهوه ای او میباشد که به شکل گرما، بدن از دستش رها شده. 

اجازه بدهید یک تصویر عمومی تری از کل فرایند بدهم.

تنظیم سیستمی قند خون در بدن، یک تنظیم خودکار هست. یعنی مانند اب رودخانه که به پره های اسیاب ابی میخورد و انرا بچرخش وامیدارد و سنگ اسیاب چرخیده و گندم ها ارد میشوند. هروقت مانعی که سر راه جریان اب هست را برداریم، این ارد شدن گندم ها رخ میدهد. تصویر عمومی از تنظیم قند خون شبیه این سیستم خودکار هست که چندان هم به تنظیم عصبی نیازمند نیست..به محض بالا رفتن قند خون که متعاقب خوردن و نوشیدن اتفاق می افتد، انسولین از سلولهای بتا ترشح شده و قند خون را کاهش میدهد. 

اما یک چرخه دیگری هم وجود دارد که بشکل غیر مستقیم قند خون را میتواند تنظیم کند. چرخه ای که تا به امروز کمتر به آن پرداخته شده. این چرخه که در مرکز آن بافت چربی قهوه ای ( چق) قرار دارد، بعنوان یک مدلاتور رفتار میکند. لذا اگر قند خون از توانایی تنظیم  سیستمی خودکار بدن خارج شود، این سیستم  مدلاتور بکار می افتد. و ماحصل کارکرد این سیستم، تبدیل کالری مازاد( قند خون اضافی) به حرارت هست. کارکرد اصلی  این سیستم در حقیقت برای موجوداتی که در سرما زندگی میکنند، میباشد تا گرم کنی از درون داشته باشند. اما در انسان با زیست مدرن، گاهی همین سیستم دور افتاده میتواند مددرسانش باشد. نکته جالب در این رابطه اینکه مردمان کشورهای سردسیر مانند کشور اسکاندیناوی در رنکینگ جهانی دیابت در رده های پائین ( زیر 150 از 200 کشور) قرار دارند. 

برای اینکه خوب بخاطر بسپارید این سیستم مدلاتوری را جویندگان قند نامگذاری میکنم. چرا که مانند جویندگان طلا از رودخانه ها که با الک کردن شن های بستر رودخانه به طلا میرسیدند، این سیستم هم که تحت کنترل اعصاب مرکزی کار میکند، به محض اینکه متوجه میشود امکان استخراج قند از خون وجود دارد،  به مجموعه زیر دست خود فرمان میدهد که بروند کنار جریان خون بنشینند و قند استخراج کنند و بیاورند در شومینه بافت چربی قهوه ای بسوزانند